تاثیرسموم در‌آلوده کردن محیط زیست /

دیوکسین پایدارترین سم در محیط زیست

تهران - کارشناسان براین باورند که دیوکسین یکی ازپایدارترین سموم در محیط زیست است چنان چه برآورد می شود افراد آلوده به دیوکسین حتی اگر در شرایط قرنطینه نیز قرار گیرند ، بیش از 20 سال زمان نیاز است تا تنها نیمی از سموم ذخیره شده در چربی نسوج مختلف بدن آنها دفع شود.

دیوکسین‌ها گروهی از ترکیبات شیمیایی هستند که جزو آلاینده‌های پایدار محیط زیست محسوب می‌شوند. تاکنون حدود 419 نوع ترکیب دیوکسینی شناسایی شده‌اند که تنها 30 نوع آنها سمیت قابل‌ توجهی دارند و TCDD از همه آنها سمی‌تر است.
دیوکسین‌ها عمدتا ترکییاتی هستند که در فرآیندهای صنعتی تولید می‌شوند‌ اما ممکن است در نتیجه فرآیندهای طبیعی مانند فوران‌های آتشفشانی یا آتش‌سوزی جنگل‌ها به وجود آیند.
دیوکسین در نتیجه سوزاندن ترکیبات شیمیایی بر پایه ی کلرین در مجاورت هیدروکربن ها تشکیل می شود ، اصلی ترین منبع تولید دیوکسین را می توان انواع زباله سوزها و یا بشکه های مخصوص سوزاندن مواد زاید در حیاط برخی منازل دانست .
دیوکسین همچنین در کارخانه های کاغذ سازی که در فرایند بیرنگ کردن از ترکیب کلرینی استفاده می کنند و یا کارخانه های تولید پلاستیک پلی وینیل کلراید PVC ویا کارخانه های تولید برخی مواد شیمیایی کلره مثل برخی آفتکش ها وجود دارد.
این در حالی است که کارشناسان براین باورند که دیوکسین ها از سمی ترین موادی هستند که علم موفق به شناسایی آنها شده است و اثری که دیوکسین ها بر روی سلامت عموم مردم دارد شاید قابل مقایسه با د.د.ت (DDT ) در دهه 60 باشد.
دکتر ˈسید محمد مهدی کیایی ˈ استاد دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران درباره دیوکسین ها به عنوان یکی از آلوده کننده های محیط زیست گفت : بیش از 40 سال است که ترکیبات پلی کلرو بی فنیلها شناسایی شده اند. این مواد مشتمل بر گروه بزرگی است که حدود 100 ترکیب شیمیایی در آن طبقه بندی می شود.
وی خاطرنشان کرد : گرچه میزان مسمومیت ایجاد شده توسط هر یک متفاوت است ولی در مجموع به عنوان پایدارترین و سمی ترین آلاینده های زیست محیطی به حساب آمده و تاثیر آنها بر موجودات زنده به مراتب بیشتر از سیانور برآورده شده است.
دیوکسینها و شبه دیوکسین ها که یکی از ترکیبات این مواد هستند که ممکن است به صورت طبیعی و از طریق آتشفشانها ، آتش سوزی جنگل ها و نظایر آن ایجاد شوند ولی حدود 90 درصد ترکیبات به وجود آمده در طبیعت نتیجه سموم دفع آفات ، حشره کش ها ، کلرین ، کاغذ سازی ، پلاستیک سازی ، تولید پی وی سی ، ظروف چینی ، پالایشگاه های نفت و گاز و بالاخره کوره های زباله سوز اعم از زباله های شهری ، بیمارستانی و آزمایشگاه های تحقیقاتی در این آلودگی سهم به سزایی دارند.
ترکیبات یاد شده پس از ورود به اتمسفر علاوه بر آلوده کردن جو ، همراه با باران به زمین منتقل شده و سبب آلوده شدن خاک ، آب ، گیاهان و محصولات زراعی می شوند.
دیوکسینها از نظر خواص شیمیایی نیمه فرار ، آب گریز ، چربی دوست ،‌ مقاوم و بسیار سمی هستند به همین لحاظ به سادگی و به سرعت جذب منابع چربی و در آنها ذخیره می شوند بنابراین چربی موجود در بدن حیوانات مختلف و چربی فرآورده های دام ، طیور و آبزیان هدف نهایی و محل تجمع این سموم است و عمدتا از این طریق جوامع انسانی آلوده شده و سلامت آنها در معرض خطر قرار می گیرد.
*** دیوکسین چگونه منتقل می شود
دکتر کیایی در مورد انتقال دیوکسین ها به بدن انسان ها و حیوانات گفت : میزان آلودگی دام ، طیور و آبزیان و حتی زنبور عسل به دیوکسین به میزان آلودگی منطقه زیست ، نحوه نگهداری و پرورش این موجودات وابسته است.
وی خاطرنشان کرد : وجود این سم در حومه شهرها ، قطب های صنعتی ، آبهایی که اسکله و تاسیسات نفتی درآن قرار دارد و یا محل تردد ، تخلیه و بارگیری نفت کش ها موجب آلودگی آبهای ورودی به فاضلاب های شهری ، صنعتی و رودخانه ها ، دریاچه ها و استخرهای پرورش ماهی می شود بنابراین محصولات و فرآورده های دامی به دست آمده در این شرایط همگی آلوده می شوند.
امروزه مصرف خوراک دام ، طیور و آبزیان منحصر به منطقه کشت محصولات کشاورزی و تولید آنها نیست به طوری که در شرایط صنعتی ممکن است خوراک تولیدی در یک نقطه آلوده شده و با انتقال به سایر نقاط حیوانات مناطق غیرآلوده را نیز در معرض خطر قرار دهد.
در شرایط حاد که نشانه های بیماری در حیوان ظاهر می شود ، تشخیص آلودگی آسان است . به عنوان مثال رویت علایم مسمومیت در پرندگان هشداری در آلودگی محیط ، خوراک و غیره است که در نتیجه باید از مصرف فرآورده های تولید شده ، اجتناب کرد .
به گفته کیایی عموما آلودگی به دیوکسین در حیوانات تدریجی است و سم به مرور زمان در چربی نسوج مختلف به صورت تجمعی انباشته می شود به طوری که به رغم حضور غلظت بالای سم در چربی های بدن ،علایمی از مسمومیت مشاهده نمی شود.
وی خاطرنشان کرد : این در حالی است که سم از طریق چربی های موجود در فرآورده های لبنی و یا زرده تخم مرغ و طیور زنده به مرور دفع و وارد بدن مصرف کننده می شود بنابراین چربی موجود در زرده تخم مرغ ، شیر و تمام فرآورده های لبنی مانند کره ، سر شیر ، خامه و پنیر یکی از راه های رایج در انتقال این سم خطرناک به بدن انسان است .از سوی دیگر در برخی موارد این سم در چربی شیر مادران نیز مشاهده شده و کودکانی از این طریق در معرض خطر قرار گرفته اند.
ماهیان پرورشی آب شیرین نیز که عموما دارای چربی زیادی هستند و بعضا فضای پرورشی آنها آمیخته با آبهای سطحی آلوده است ، حاوی مقادیر قابل توجهی از این ترکیب سمی هستند.
از آنجا که امروزه بیشترین درصد پروتئین سبد غذایی از فرآورده های طیور تشکیل می شود و حجم مصرف این فرآورده ها در اغلب جوامع بالا است ، آلوده شدن طیور اعم از مرغ و تخم مرغ ، به آلوده شدن تدریجی غذای مصرفی مردم و در نهایت دریافت تدریجی مقادیر بالایی از سم همراه می شود و این مسئله تهدیدی بسیار جدی برای سلامت بشر است بنابراین در حال حاضر ارزیابی میزان آلودگی مرغ به ویژه تخم مرغ به دیوکسین باید در تمامی جوامع بشر بیش از سایر منابع غذایی مورد توجه قرار گیرد.
*** خطرات دیوکسین برای محیط زیست و موجودات زنده
مشاهده شده دیوکسین ها علاوه بر مسمومیت کسانی که در معرض آن قرار گرفته اند پس از ورود به بدن و دسترسی به سلول ها به گیرنده های اچ پروتئین های سلولی چسبیده و از این طریق به DNA متصل و سبب تغییر در ژنوم ، اختلالات ژنتیکی ، موتاسیون و ناهنجاری های جنینی می شوند.
علاوه براین با ورود این سم به سلول ، پروتئین های اختصاصی و آنزیم های درون سلولی نیز تغییر می کند وعملکرد طبیعی سلول ها و واکنش های درون سلولی مختل می شوند.
مسمومیت مزمن ، تاثیر سوء بر تخمک گذاری و تولید مثل ، اختلال باروری ، اختلالات ژنتیکی ، ناهنجاری های جنینی ، کاهش و یا اختلال شدید رشد در اطفال ، تخریب سیستم ایمنی و دفاعی بدن و در نهایت انواع سرطان ها از اثرات سوء و قطعی حضور این سم در محیط و زنجیره غذایی به ویژه غذاهایی است که با چربی های حیوانی همراه است.
*** چند توصیه برای کاهش خطرات آلاینده این سم
با توجه به غیر قابل اجتناب بودن استفاده از آفت کش ها در شرایط فعلی باید در تولید محصولات کشاورزی از آفت کش هایی استفاده شود که عمر کوتاهی در طبیعت دارند و پایدار نباشند.
همچنین استفاده از روش های بیولوژیک جهت دفع آفات نباتی توصیه می شود و این روش ها باید جایگزین روش های شیمیایی شوند.
علاوه براین باید ساختار کوره های زباله سوز اعم از شهری ، بیمارستانی ، آزمایشگاهی به منظور جلوگیری از احتراق ناقص اصلاح و زمان و درجه حرارت مطلوب برای سوزاندن رعایت شود.
همچنین از صید ماهیان در آبهای آلوده پرهیز شود.از مصرف غذاهای پر چرب به ویژه چربی های حیوانی ، گوشت های چرب ، کره و غیره تولید شده در محیط های آلوده خودداری شود.
جایگزینی اقلام غذایی گیاهی مانند حبوبات ، میوه و سبزیجات به جای فرآورده های حیوانی در اولویت قرار گیرد و از مصرف پوست مرغ و ماهی به هنگام طبخ خودداری شود.
آموزش های لازم در به کار گیری روش های صحیح استفاده از سموم دفع آفات ، عدم سوزاندن زباله به صورت ناقص و آتش زدن اقلامی همچون چوب ، برگ ، کاغذ و مازاد کشاورزی در اولویت برنامه های زیست محیطی قرار گیرد.
علمی **9014** 1581

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال