ˈروایت عشقˈ نخستین تجربه تلویزیون در تولید آثار عاشورایی

تهران- در میان محدود آثاری که تلویزیون در سه دهه گذشته برای زنده نگه داشتن انقلاب خونین کربلا جلوی دوربین برده است، ˈ روایت عشق ˈ را می توان سنگ بنای این راه عنوان کرد.

به گزارش خبرنگار فرهنگی ایرنا، در دوره ای که تنها دو شبکه تلویزیونی آن هم با محدودیت زمانی در پخش وجود داشت، مجموعه تاریخی ˈروایت عشقˈ در سال 1364 به نویسندگی و کارگردانی ˈعلاءالدین رحیمیˈ روی آنتن رفت.
تا پیش از آن زمان، تلویزیون در ساخت آثار مناسبتی و تاریخی از قیام عاشورا ورود نکرده بود هرچند تعدادی اثر که بیشتر به تله تئاتر شبیه بودند، با محوریت دین و تاریخ اسلام تولید و پخش شده بود.
ˈروایت عشقˈ در زمان پخش با استقبال زیاد مردم رو به رو شد که می توانست چراغ راه فیلمسازان برای تولید آثاری در زمینه قیام عاشورا باشد اما دیگر فیلمسازان سال های سال از قدم نهادن در این مسیر هراس کردند و تا مدت ها یعنی تا سال 80که حسن فتحی ˈ شب دهمˈ را ساخت، در تلویزیون خبری از ساخت مجموعه مناسبتی برای محرم نبود.
شاید به همین خاطر بود که ˈروایت عشقˈ 10 سال متوالی در دهه اول محرم از تلویزیون پخش و حتی این اثر به زبان های عربی و ترکی نیز دوبله و پخش شد.
این مجموعه تلویزیونی که سرآغاز ساخت مجموعه های تاریخی به شمار می رود، این روزها مهجور واقع شده است به گونه ای که حتی نام سازنده این اثر و عکس های مربوط به آن در جست و جوهای اینترنتی یافت نمی شود.
ˈروایت عشقˈ در کنار روایت حوادث کوفه تا پیش از قیام عاشورا، حرکت کاروان امام حسین(ع) به سمت کربلا و فجایع روز عاشورا و ستمی که به خاندان پیامبر اسلام (ص) و فرزندان آن حضرت وارد شد، را در قاب تلویزیون آورد و به تناسب بضاعت آن روز سیما، این مجموعه اثر قابل توجهی در زمینه به تصویر کشیدن حماسه حسینی به شمار می رفت.
در بیست و ششمین سال ساخت ˈروایت عشقˈ و به بهانه بازپخش این مجموعه از شبکه نمایش سیما، با ˈعلاءالدین رحیمیˈ نویسنده و کارگردان این مجموعه به گفت و گو نشستیم.
رحیمی اکنون مدیر گروه مطالعات ادبیات و هنر پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات است و علاوه بر تدریس در دانشگاه، کتاب و فیلمنامه هم می نویسد، وی در این گفت و گو که در دفتر وی در پژوهشگاه انجام شد، از سختی ها و مصائب ساخت مجموعه های تاریخی در آن روزگار و ضعف هایی که اینگونه آثار از آن رنج می برند، سخن گفت:
* سوال: از روند ساخت ˈروایت عشقˈ و سختی های آن بگویید:
- جواب: پیش از نگارش این مجموعه، فیلمنامه ای با نام ˈهمچون خاری در گلوˈ را درباره زندگی امیرالمومنین حضرت علی (ع) به نگارش درآورده بودم اما چون حدود هشت ماه به آغاز ماه محرم باقی مانده بود، به من پیشنهاد شد که فیلمنامه ای درباره قیام عاشورا بنویسم و آن را بسازم.

* بودجه ای که تلویزیون به این کار اختصاص داد چقدر بود؟
- سه میلیون تومان بود هرچند که بعدها گفتند 13 میلیون هزینه تولید آن شده است اما دستمزدی که من به عوامل تولید پرداخت کردم در مجموع 3 میلیون تومان بود. بسیاری از کسانی که در ساخت این مجموعه همکاری کردند، با عشق وارد میدان شدند و دستمزدهای ناچیزی هم دریافت کردند.

* تصویربرداری در کجا انجام شد؟
- به خاطر بودجه کمی که به این کار اختصاص داده شده بود، به مشهد رفیتم و با همکاری مدیر کل ارشاد استان خراسان از بازیگران تئاتر مشهد استفاده کردیم. ما برای این کار به حدود 90 بازیگر احتیاج داشتیم و چون بازیگران بیشتر تئاتر کار کرده بودند، چند ماهی صرف تمرین شد تا بتوانند مقابل دوربین نیز بازی کنند.
مکان های - لوکیشن- این مجموعه در بیدخت گناباد تصویربرداری شد زیرا هم کوچه های قدیمی و کاهگلی داشت و هم در اطرافش بیابان های خوبی بود که فضای لازم را برای تصویربرداری به ما می داد.

* از کمبود امکانات بگویید.
- ما برای به تصویر کشیدن سپاه کوفه که تاریخ آن را 30 هزار نفر می داند، تنها هشت اسب داشتیم که یکی از این اسب ها در میان تصویربرداری تلف شد. برای اینکه بتوانیم تصاویر را با این تعداد اندک اسب ضبط، مجبور بودیم یک بار لشگر کوفه را سوار اسب کنیم و یک بار یاران امام حسین(ع). تفاوت میان لشکریان را هم با تعویض زین و برگ اسب ها و رویارویی دو لشکر را هم در دکوپاز جانمایی می کردیم.
یکی دیگر از مشکلات ما در طراحی لباس بود؛ فردی که قرار بود طراح لباس باشد اصلا به سر صحنه نیامد و تنها چمدانی از لباس هایی که هیچ ارتباطی به این برهه تاریخی نداشت برای گروه فرستاد و به همین خاطر مجبور شدم خود لباس طراحی کنم و خیاطان تلویزیون دست به کار شدند و لباس بازیگران را دوختند.

* با توجه به کمبودی که در زمینه بازیگران و بودجه داشتید، مشکل سیاهی لشگر چطور برطرف شد؟
- سیاهی لشکر این اثر، دهقانانی بودند که ما آنها را از سر زمین های کشاورزی شان به سر صحنه فیلمبرداری می آوردیم و بیشتر آنها هم از این کار فرار می کردند زیرا مانع کسب و کار آنان شده بودیم.
مجبور بودیم یکبار سیاهی لشکر را بدوانیم و از پاهایشان فیلم بگیریم، یکبار هم از اندام آنها فیلم می گرفتیم تا بتوانیم 30 نفر سیاهی لشکر را تصویر 300 نفر نشان دهیم.
البته مشکلات اداری دیگری هم وجود داشت برای نمونه فردی که به عنوان نماینده شبکه سر صحنه ها حاضر بود، یک معلم مدرسه بود که اطلاعی از تکنیک های تصویربرداری نداشت و بی جهت در کار عوامل تولید دخالت می کرد برای نمونه وقتی برای نشان دادن بعد لشگر کفر می خواستیم تصویر لانگ شات بگیریم، مانع می شد و اصرار داشت تصاویر بسته باشد.
این دخالت های ناروا سبب شد تا مدتی کار را رها کنم که همین مساله به کار ضربه زد و در غیاب من میزانس ها، حرکت های دوربین و برخی موضوعات تخصصی کارگردانی رعایت نشود و صحنه ها آنطور که باید تصویربرداری نشوند.
مشکل اصلی در تولید این فیلم دخالت افراد ناآگاه بود برای نمونه کسی که در تیتراژ فیلم به عنوان مشاور کارگردان از وی نام برده شده است، من هرگز ندیده ام و چطور این فرد می توانست مشاور من باشد.

*در مجموع ساخت ˈ روایت عشقˈ را چگونه ارزیابی می کنید؟
این مجموعه با توجه به بودجه و امکاناتی که آن روزگار تلویزیون در اختیار سازندگان قرار داد، اثر خوبی بود و به هیچ وجه نمی توان اثری تاریخی و حماسی را که با هشت اسب ساخته شده است را با طرحی که چند میلیارد صرف آن می شود و تنها یک بازیگر آن 600 میلیون تومان دستمزد دریافت می کند، مقایسه کرد.

* چرا بعد از این کار، تولید ˈهمچون خار در گلوˈ را آغاز نکردید؟
به دلیل کدورتی که بین من و تهیه کننده ˈروایت عشقˈ بوجود آمد و با توجه به نفوذی که او در تلویزیون داشت، این فیلمنامه به تولید نرسید و بعدها داود میرباقری مجموعه تلویزیونی امام علی (ع) را ساخت که معتقدم فیلمنامه آن مخلوطی از ˈهمچون خاری در گلوˈ و کتابی با موضوع شهادت حضرت علی (ع) است زیرا من چند اشتباه تاریخی در فیلمنامه مرتکب شدم که دست بر قضا همان اشتباهات در فیلمنامه ˈامام علی(ع)ˈ نیز وجود داشت.

* با توجه به حمایتی که امروز تلویزیون از تولید آثار تاریخی مذهبی دارد، روند ساخت اینگونه آثار را چگونه ارزیابی می کنید؟
- تا وقتی که یک فیلمساز مذهب را عمیقا درک نکرده باشد نمی تواند کار مذهبی بسازد؛ امروز تعداد فیلمسازان متبحر در زمینه ساخت آثار تاریخی به تعداد انگشتان یک دست هم نمی رسد زیرا مسلمانی و مشترع بودن نمی تواند تضمین کننده ساخت فیلم دینی و مذهبی باشد.
هرقدر که فیلم ساخته شود، چرخ سینما می گردد و در بلند مدت زمینه ساز تربیت و رشد جوانانی می شود که با شوق وارد این عرصه می شوند که لازم این حرکت داشتن برنامه ریزی بلند مدت است.
مدیران تلویزیونی باید درک درستی از مقوله هنر داشته باشند و زبان هنر را بشناسند تا مانع از تولید آثار بی کیفیت شوند. این ایراد حتی به فیلم هایی که با بودجه های چند میلیاردی ساخته می شود هم وارد است زیرا این آثار نیز در زبان و ادبیات و نگارش متن با مشکلات عدیده ای رو به رو هستند.

* وجود ایرادهای نگارشی در متن فیلمنامه ها بیشتر متوجه چه کسانی است؟
- این مشکل به این خاطر است که نویسنده زبان را نمی شناسد؛ نویسنده باید به زبانی بنویسد که تماشاگر این روزگار آن را بفهمد بنابراین یا باید زبان مورد نظر آن روزگار تاریخی را خلق کند و یا به جعل زبان روی آورد.
معتقدم مختار نامه از نظر زبان و ادبیات، جعل یک زبان به نفع آن دوران بود؛ این ایرادها جز با آشنایی نویسندگان با زبان فارسی و متون کهن از بین نمی رود.
کسی که می خواهد فیلمنامه تاریخی بنویسد، علاوه بر روح مذهب و تاریخ و شناخت عهد عتیق باید زبان را بشناسد تا بتواند اثری بیافریند.
باید به زبانی نوشت که مردم با اثر ارتباط برقرار کنند به گونه ای که اهل ادب و فرهنگ متن آن را مزخرف ندانند و فرهیختگان احساس غریبی نکنند.

*افزایش امکانات چه تاثیری در تولید آثار فاخر تاریخی خواهد داشت؟
معتقدم؛ هرچند که اکنون امکانات و بودجه تلویزیون بیشتر شده اما اشتباه بزرگ این است که بخواهیم با لباس های اغراق آمیز و دکورهای عظیم تاریخ را بازسازی کنیم زیرا فیلم خوب مخاطب خود را جذب خواهد کرد.
برای نمونه تعزیه سالهاست در این کشور برپاست و این شیوه نمایشی در عین بی چیزی و سادگی و حتی تکراری بودن اشعار به راحتی با مردم ارتباط برقرار می کند. ما باید در آثار مذهبی، روح رسالت نبوی(ص) را در زندگی فرزندان پیامبر اسلام (علیهما سلام) به تصویر بکشیم.
گفت و گو از : لیلا جودی
فراهنگ** 2025

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال