اسناد ملی، گنجینه های ماندگار

گروه اسناد و اطلاع رسانی- چهل و دو سال پیش در هفدهم اردیبهشت ماه قانونی به تصویب مجلس شورای ملی رسید که به موجب آن حفظ و نگهداری اسناد ملی، احیا و توجه به این گنجینه های مهم تاریخی را تضمینی قطعی بخشید. برگ های کهن و پرارزش اسناد ملی کشورمان یادآور ثروت های مکتوب و میراثی ماندگار از تجارب گذشتگان و ارمغان ملی و تاریخی این مرز و بوم است.

ˈسندˈ از نظر لغوی در فرهنگ دهخدا و معین به معنای تکیه گاه و نوشته ای است که قابل استناد باشد و همچنین مهر و امضای قاضی، حکم و فرمان پادشاهی، چک و دست نوشته و مکتوبی که بدان اختیار شغل و ملکی را به کسی بدهند.
سند در قانون سازمان اسناد ملی ایران اینگونه تعریف شده است:ˈکلیه اوراق، مراسلات، دفاتر، پرونده‌ها، عکسها، نقشه‌ها، کلیشه ها، نمودارها، فیلم‌ها، نوارهای ضبط صوت و سایر اسنادی که در دستگاه دولت تهیه شده و یا به دستگاه دولت رسیده است و بطور مداوم در تصرف دولت بوده از لحاظ اداری، مالی، اقتصادی، قضایی، سیاسی، فرهنگی، علمی، فنی و تاریخی به تشخیص سازمان اسناد ملی ایران ارزش نگهداری داشته باشد.ˈ
تاریخچه نگهداری و آرشیو اسناد و مدارک دولتی در ایران از دوران هخامنشیان آغاز شد. دورانی که در واقع هسته مرکزی و زیربنای تشکیلات اداری ایران شکل می گیرد و نگهداری اسناد در مکانی با نام ˈبایگانی سلطنتیˈ آغاز می شود.
بایگانی سلطنتی، مکانی بود که ضبط و ربط مکاتبات حکومتی، فرمان ها و دستورهای شاه و دیگر وقایع مهم توسط رییس این قسمت یا مغز متفکر سازمان اداری، انجام می شد. این اسناد در قالب لوح های گلی، چرم و پاپیروس نوشته شده بودند.
سازمان های آرشیوی سلطنتی هنگامی گسترش یافت که ˈاسکندر مقدونیˈ پس از تسلط بر ایران با بهره گیری از شیوه ها و بنیادهای آرشیوی ایرانیان، به رونوشت و بازنویسی از نسخه های اصلی اسناد پرداخت.
سال ها بعد در دوران صفویه، اسناد آرشیوی ایران به صورت رونوشت تمامی ارقام مربوط به امور مالی، احکام، نشانه ها، نامه و اسناد در دفاتر خصوصی ثبت و در عمارت چهلستون ˈانبار دفترخانه دیوان اعلاˈ نگهداری شد.
در دوران قاجار به خصوص از زمان ˈفتحعلی شاهˈ، این اسناد به صورت آرشیو اداره بیوتات در دربار، نگهداری و در زمان ˈناصرالدین شاهˈ، اسناد سیاسی در وزارت امور خارجه و اسناد مالی در دفتر ˈمیرزا یوسف خان مستوفی الممالکˈ گردآوری می شد . اما برای نگهداری این اسناد روش صحیحی وجود نداشت و خطر از بین رفتن آنها وجود داشت ، بنابراین وزارت خارجه ایران در سال 1278 توانست با پیروی از روش بایگانی کشورهای اروپایی، بایگانی خود را با رعایت اصول صحیح حفظ و نگهداری اسناد انسجام بخشد.
بعد از انقلاب مشروطه، روش های نوین بایگانی، با استفاده از دانش و تجارب هیات های فرانسوی و بلژیکی در ایران رواج یافت تا اینکه در سال 1309، مرکزی برای حفظ اسناد دولتی به تصویب هیات وزیران رسید.
در سال 1345، لایحه تاسیس ˈسازمان اسناد ملی ایرانˈ ارائه شد و در مراحل مختلف برای پذیرش این لایحه، در روز هفدهم اردیبهشت ماه، سال 1349 ، مجلس شورای ملی، قانون تاسیس این سازمان را تصویب کرد و اینگونه پس از گذشت سالیان سال از تاریخچه با ارزش این گنجینه غنی در ایران، مقدمات تشکیل آرشیو ملی به وجود آمد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، این سازمان به عنوان آرشیو حافظه ملی ایران، با توجه به وظایف اجرایی، رسالت فرهنگی و پژوهشی خویش در ضرورت حفظ، مرمت و اشاعه اسناد و به منظور تحقق اهداف پژوهشی و گسترش فرهنگ آرشیوی و کمک به محققان کشور در سال 1372 با اخذ موافقت از وزارت فرهنگ و آموزش عالی وقت موفق به ایجاد یک موسسه مطالعاتی و تحقیقاتی آرشیوی با عنوان ˈپژوهشکده اسنادˈ شد.
از وظایف این سازمان می توان به مطالعه و تحقیق در مورد اسناد موجود در آرشیو سازمان اسناد ملی ایران و سایر مراکز آرشیوی به منظور کشف نکات مبهم و مکتوم تاریخی در جهت تدوین تاریخ جامع معاصر ایران و شیوه های بازسازی و مرمت اسناد، بررسی و مطالعه روش های طبقه بندی اسناد مطابق با استانداردهای جهانی، تهیه کلیدواژه ها، اصطلاح نامه ها، اصول شماره گذاری و نمایه سازی در جهت استفاده صحیح و علمی از کامپیوتر به منظور ارائه شیوه های بازیافت اطلاعات موجود و اشاعه آنها، تهیه و آماده سازی مجموعه های اسنادی برای انتشار به صورت گزارش، کتاب و یا نشریات مربوط، تهیه و تنظیم و ارائه طرح های پژوهشی در زمینه تاریخ معاصرایران به پژوهشگران، همکاری با موسسات دولتی، دانشگاه ها و مراکز پژوهشی و مطالعاتی فرهنگی و علمی داخل و خارج از کشور و راهنمایی آنان در زمینه اسناد آرشیوی و معرفی و شناساندن اسناد موجود در سازمان اسناد ملی ایران و تهیه راهنماهای لازم به منظور تسهیل در این امر اشاره کرد.
این پژوهشکده دارای دو بخش آرشیو شفاهی و آثار دست نوشته سازمان اسناد ملی است که هر کدام حامل پیام های خاص فرهنگی، اجتماعی و سیاسی موجود در اسناد هستند و در زمان های مختلف در اختیار همگان قرار می گیرند.
امروزه سازمان اسناد ملی کشور با در دست داشتن گنجینه های مکتوب ملی که جزو منابع دست اول پژوهشی این مرز و بوم به شمار می روند، توانسته است رشته دانشگاهی علوم آرشیوی را در کشور راه اندازی کند تا بتواند علاوه بر افزایش کمی تعداد متخصصان این دانش با ارائه اطلاعات مورد نیاز به بایگانی ها و مراکز پژوهشی، سطح آگاهی و اطلاعات همگان را به استانداردها نزدیک سازد و با حفظ این اسناد، در مقام دفاع از هویت و وحدت ملی و جغرافیای تاریخی ایران نقش موثری را ایفا نماید.
سالروز تأسیس سازمان اسناد ملی ایران تا چندی پیش به عنوان روز اسناد ملی زینت‌بخش تقویم ایران بود. اما در تابستان 1389، شورای فرهنگ عمومی کشور تصمیم به حذف این مناسبت در تقویم سال 90 گرفت، آنچه مسلم است حذف این روز به معنایی نپرداختن به این موضوع مهم و پرارزش در کشور نیست و دست اندرکاران امر اسناد در تمامی روزهای سال و بویژه در این روز که با سالروز تاسیس یک نهاد مهم همراه است بایستی امر اطلاع رسانی و آگاهی دهی به مردم را سرلوحه فعالیت های خود قرار دهند، تا با کمک و همدلی یکدیگر در حفظ این آثار ارزشمند بکوشیم و با استفاده از تجارب پیشینیان از فردایی بهتر بهره مند شویم.
اطلاع**9128**1717

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال