هدف ایرنا گسترش اطلاع رسانی است. لذا انتشار این مطلب به معنای تائید محتوای آن نیست

آذرقلم: مهمان ناخوانده‌ای به نام شبکه‌های اجتماعی

تبریز - ایرنا - پایگاه خبری آذرقلم در مطلبی با عنوان «مهمان ناخوانده‌ای به نام شبکه‌های اجتماعی» به قلم محمدامین خوش نیت به بررسی آسیب ها و عوارض این پدیده نوظهور پرداخته است.

به گزارش آذرقلم؛ شبکه‌های اجتماعی و به ویژه تلگرام، چنان خود را برای ما عرضه کرده‌اند که به نوعی همه به آن عادت کرده‌ایم، حتی کمی بیشتر از عادت… در حد اعتیاد، «اعتیاد به فضای مجازی».
این مهمان با جلوه‌گری فریبای خود و از طریق گستره شبکه‌های اجتماعی، ارتباطات اعضا را تحت‌الشعاع خود قرار داده و به استناد صفحه حوادث رسانه‌ها، گاهی باعث تخریب روابط خانوادگی و بروز ناهنجاری‌های اجتماعی شده است
خانواده‌ها برای سردی روابط عاطفی خود هم هزینه می‌دهند! اعضای خانواده‌ها بیشتر از آنکه در عالم حقیقی با هم به گفت و گو نشسته و با هم صحبت کنند بیشتر در کنار مهمان تازه وارد (شبکه‌های اجتماعی) نشسته‌اند.
خانه‌های ایرانی، این روزها مهمان ویژه‌ای را میزبان شده‌اند، مهمانی که اگرنگوئیم «ناخوانده» اما مهمانی سمج و در عین حال پرطرفدار است که به این زودی هم قصد ترک فضای خانه‌های ما را ندارد. هر چند خانواده‌ها، هزینه‌هایی برای حضور دائمی این مهمان پرداخت می‌کنند اما در عین حال باعث کاهش روابط عاطفی بین اعضای خانواده‌ها شده است.
به عبارت دیگر، خانواده‌ها برای سردی روابط عاطفی خود هم هزینه می‌دهند! اعضای خانواده‌ها بیشتر از آنکه در عالم حقیقی با هم به گفت و گو نشسته و با هم صحبت کنند بیشتر در کنار این مهمان تازه وارد نشسته‌اند.
این مهمان با جلوه‌گری فریبای خود و از طریق گستره شبکه‌های اجتماعی، ارتباطات اعضا را تحت‌الشعاع خود قرار داده و به استناد صفحه حوادث رسانه‌ها، گاهی باعث تخریب روابط خانوادگی و بروز ناهنجاری‌های اجتماعی شده است. استفاده مفرط از این ابزار، سبب سردی روابط اعضای خانواده‌ها شده و ماهیت ارتباط سنتی آنها را از شکل حقیقی به شکل مجازی و غیرحضوری تغییر داده است.
سردی روابط عاطفی نیز به نوبه خود سبب افزایش طلاق‌های عاطفی و دوری اعضا از هم شده است؛ در شکل ظاهری و فیزیکی شاید اعضای یک خانواده در کنار هم هستند اما به واقع از نظر بیان احساسات، درک متقابل، روابط و تعاملات روزمره، فاصله بسیاری با هم دارند.
از طرف دیگر عادی شدن روابط غیرعرفی و خارج از چارچوب نظام ارزش‌های دینی و اجتماعی و رابطه با جنس مخالف و نامحرمان، به شدت افزایش یافته و اولویت‌ها، ارزش‌ها و نیازهای اعضا را دستخوش تغییرات اساسی کرده است.
سرگرمی و لذت حضور آسان و سریع در این فضا به همراه تنوع محتوای آن سبب شده تا حتی اعضای خردسال و کم سن و سال خانواده‌ها نیز، به سمت این فضا کشیده شوند. تا جایی که اگر تا دیروز داشتن ابزار حضور در این شبکه‌های مجازی (گوشی‌های تلفن همراه هوشمند) یک کالای فانتزی و تشریفاتی بود اکنون به شدت مورد تقاضای تک تک اعضای خانواده‌ها قرار گرفته و به عنوان «نیاز» به آن نگریسته می‌شود.
تغییر اولویت‌های اعضای خانواده و قرار گرفتن ابزار اتصال به شبکه‌های مجازی و حضور در پیام‌رسان‌های اجتماعی، سبب می‌شود تا جامعه شناسان در کنار والدین، به این پدیده به عنوان یک «چالش تهدید کننده» نگاه کنند.
فرصت‌ها و تهدیدهای حضور اعضای خانواده به ویژه نوجوانان و جوانان در این شبکه‌های پیام رسان نیاز به بررسی و آسیب‌شناسی اساسی دارد. اکنون دیگر نمی‌توان استفاده از این ابزار اطلاع‌رسانی را انکار یا ممنوع و حتی محدود کرد. اما ناگزیر باید ضمن پذیرش حضور این مهمان دائمی، نحوه استفاده و در کنار آن بودن را مدیریت کرد در غیر این صورت، اعتیاد به استفاده از این فضا از یک سو و عدم کنترل و نظارت بر محتوای ارائه شده توسط آن می‌تواند محیط خانواده‌ها را با معضلات و پیامدهای هنجارشکنانهجبران ناپذیری روبه‌رو سازد.
فعالیت شبکه‌های پیام‌رسان، ارتباط تنگاتنگی با کار فعالان رسانه‌ای دارد. حضور مستمر و چه بسا اعتیاد آور مردم و جوانان در این شبکه‌های مجازی و به ویژه حضور و احساس نیاز فعالان رسانه‌ای به حضور در این سپهر مدرن رسانه‌ای، سبب شده تا خبرنگاران تبریز نیز همپای خبرنگاران همه شهرهای ایران، حضوری گسترده و فعال در این عرصه داشته باشند.
این پژوهش تلاش دارد به آسیب‌شناسی ابعاد مختلف حضور خبرنگاران در شبکه‌های مجازی و تاثیر آن بر روابط اجتماعی و خانوادگی آنها بپردازد و در کنار آن تاثیر این حضور را بر آینده شغلی رسانه ای، دیدگاه خانواده‌هایشان به این حضور و آینده رسانه‌های مکتوب و الکترونیکی رسمی کشور مورد ارزیابی و کنکاش قرار دهد.
نگاه جامعه خبری تبریز، به موضوع شبکه مجازی و تهدیدها و فرصت‌های آن چیست؟ چگونه می توان از صدمات و خسارات ناشی از استفاده بیش از حد خبرنگاران از شبکه های پیام رسان مانند تلگرام و اینستاگرام و … کاست؟ استفاده از شبکه های اجتماعی چه تاثیری بر روی روابط خانوادگی آنها داشته است؟
موضوع کمیت و کیفیت انتشار اطلاعات و اخبار در طی چند سال اخیر به یک چالش مهم اجتماعی، سیاسی و استراتژیکی مبدل شده است. چرا که از یک سو، جاذبه و احساس نیاز به کسب اخبار و اطلاعات انسان هزاره سوم را به سوی خود فرا می‌خواند و از دیگر سو، آسیب‌ها و تهدیدهای شنا در این دریای مواج می‌تواند بنیان‌های اجتماعی و باورهای سنتی و اساسی زندگی آرام او را با تهدید و چالش مواجه سازد.

بررسی میزان حضور ایرانی‌ها در شبکه‌های اجتماعی
بر اساس برآوردهای تحقیقاتی، از هر 10 ایرانی 6 نفر دارای حساب کاربری در یکی از شبکه‌های اجتماعی هستند. به عبارت دیگر «ایران» با حدود 40 میلیون کاربر شبکه‌های مجازی در بین 10 کشور اول دنیا از نظر استفاده از شبکه‌های اجتماعی قرار دارد. در بین پیام رسان‌های شبکه‌های اجتماعی نیز تلگرام با 55 درصد و اینستاگرام با 24 درصد و واتس آپ با 14 درصد، در صدر پیام رسان‌های محبوب ایرانی‌ها قرار داشته است.
البته این آمار مربوط به بهمن ماه سال 96 یعنی چند ماه قبل از مسدود شدن پیام رسان تلگرام در ایران می‌باشد. طبیعی است که بعد از ممنوع شدن استفاده از تلگرام مشترکان به سمت سایر پیام رسان‌ها کوچ کنند. اما بررسی‌های بعدی نشان داده که همچنان تلگرام در صدر شبکه‌های فضی مجازی ایرانی‌ها قرار دارد.
بررسی‌ها نشان می‌دهد که مطالب خبری، تبلیغات، بازی و نرم افزار جزو سه محتوای محبوب خانواده‌های ایرانی است.
تحقیق دیگری نشان می‌دهد که 58.4 درصد ایرانیان بالای 18 سال در شبکه تلگرام عضو هستند. یعنی حدود 40 میلیون نفر از ایرانی ها، مشتری دائمی تلگرام هستند.
بدین ترتیب می‌توان تاثیرگذاری شگرف این شبکه‌های مجازی بر روی افکار، زندگی و رفتار و عادات خانواده‌های ایرانی را به وضوح مشاهده کرد.
تحقیق دیگری نیز نشان می‌دهد که 54.2 درصد خانواده‌های ایرانی به تلگرام نگاه مثبت دارند اما در مقابل 38.8 درصد (نزدیک به 40 درصد) نسبت به اثرات این شبکه به شدت بدبین بوده و آن را برای خانواده‌ها مفید نمی‌دانند. همین امر گویای آن است که به رغم استفاده 40 میلیون ایرانی از شبکه، در مورد سلامت شبکه و اثرات منفی آن بر روی رفتار و افکار و عادات اعضای خانواده بدبینی وجود دارد.
تحقیق دیگری که سازمان فناوری اطلاعات ایران منتشر کرده، نشان می‌دهد که 65 درصد هدف استفاده کاربران ایرانی از اینترنت، بیشتر برای حضور در «شبکه های اجتماعی» بوده است. در حالی که این رقم برای کل جهان، در حدود 26 درصد بوده است.
ستاد خبری وزارت اطلاعات هم آماری منتشر کرده و طی آن برآورد شده که 90 درصد کانال‌های تلگرامی در حوزه اجتماعی فعال بوده و مربوط به ارتباطات فامیلی، خانوادگی و دوستانه است. تنها 7 درصد این کانال‌های رصد شده، مربوط به موضوعات سیاسی و 3 درصد نیز مربوط به کانال‌های منحرف است (2.5 درصد غیراخلاقی، نیم درصد ضد دینی)
با توجه به اینکه ارتباطات اجتماعی بخش غالب و مهمی از مراودات تلگرامی را به خود اختصاص داده می توان اهمیت و نقش این شبکه مجازی را بیشتر احساس کرد. قطعا حجم مطالب تولیدی و باز نشر شده در این شبکه به طور مستقیم و غیر مستقیم بر روی رفتار و افکار تک تک اعضای خانواده تاثیر می‌گذارد.
همین تحقیق نشان می‌دهد که مطالب ضداخلاقی، گاهی مواقع تا 15 هزار نفر بازدید کننده دارد که اغلب مشتریان آن نیز نوجوانان و جوانان هستند. همین امر می‌تواند خطر بالقوه‌ای باشد که کانون خانواده‌های سنتی ایرانی را درگیر خود می سازد.

شبکه‌های اجتماعی و افزایش ضریب آسیب‌پذیری خانواده‌ها
هر چند در مورد محاسن و مزایای حضور شهروندان در فضای مجازی و شبکه‌های اینترنتی حرف‌ها و تبلیغات زیادی می‌شود اما این فضا به همان اندازه نیز آسیب‌پذیر بوده و تبعات آن، دامان خانواده‌ها، کودکان و نوجوانان و جوانان را می‌گیرد.
حضور بی‌برنامه، ارزان و آسان اعضای یک خانواده در این فضا و جذابیت‌های ظاهری آن سبب شده تا نوعی اعتیاد به شبکه را در سطح جامعه شاهد باشیم. اعتیادی که به اعتراف همه جامعه شناسان، مشاوران خانواده و مراجع قضایی، مسبب فروپاشی بسیاری از خانواده‌ها، انحراف جوانان و بروز بسیاری از ناهنجاری‌ها، بزهکاری‌ها و جنایات گسترده و بزرگ در کشور ما بوده است.
جامعه‌ای که تا دیروز به شدت پایبند سنت‌ها، رسوم و آئین‌های ملی و دینی خود بوده به یک باره خود را در برابر سیلی ویرانگر و در عین حال «خوش آب و رنگ» می‌بیند که هر آن بی‌توجهی و عدم کنترل آن می‌تواند بنیان خانواده‌ها را در هم بپیچد.
نگاهی به صفحه حوادث روزنامه‌ها و رسانه‌های امروز ایران نشان می‌دهد که تقریبا 50 درصد جرایم رخ داده، ریشه در حضور طرفین پرونده‌های جنایی و کیفری و حقوقی در شبکه مجازی دارند.
دسترسی سریع و آسان بزهکاران به این شبکه، امکان ناشناس مانده و پوشیدن چهره، بهره‌گیری از جاذبه‌های جنسی و امکان کتمان حقایق در این فضا، به شدت مورد خواست و علاقه‌مندی مجرمان و کلاهبرداران است. در آن سو اما، این مولفه‌ها عواملی هستند که به دلیل محدودیت‌های اجتماعی در دنیای واقعی برای بسیاری از کاربران جذاب و جالب هستند! و سبب می‌شود تا جوانان و چه بسا نونهالان در دام آن گرفتار شده و مشکلات بعدی را برای خود و خانواده‌هایشان ایجاد کنند.
موضوع پیچیده و مهمی که می‌تواند سوژه تحقیق و پژوهش مفصل محققان و دانشجویان قرار گیرد.
بنا به اعلام جانشین فرماندهی ناجا جمهوری اسلامی ایران در مورد تخلفات و جرایم فضای مجازی در کشور، آمار این جرایم در سال 1396 نسبت به سال 1395 حدود 47 درصد و نسبت به سال1390، 900 درصد افزایش داشته است. این امر بیانگر آن است که باوجود همه مزایا و محاسنی که حضور در شبکه‌های اجتماعی دارد این پدیده جدید، بستری برای سوء استفاده فرصت طلبان و بروز برخی ناهنجاری‌های جدید در جامعه فراهم آورده و ضریب آسیب‌پذیری خانواده‌ها را بالا برده است. از این رو لازم است خانواده ها و به ویژه جوانان با هوشیاری و آگاهی بیشتری با این مهمان ناخوانده روبه‌رو شوند.
پلیس ناجا، تخمین زده تعداد کاربران این شبکه‌ها در همین دوره 7 ساله از پنج میلیون نفر در ایران به 55 میلیون نفر افزایش یافته و به تناسب آن نیز بر پیچیدگی‌ها و مشکلات این حوزه افزوده شده است.
بنا به اعلام همین مرجع، 46 درصد جرایم مربوط به فضای مجازی در شبکه تلگرام و 25 درصد در شبکه اینستاگرام رخ داده است. این آمار نشان می‌دهد تلگرام همچنان مهم ترین و سهل الوصول ترین بستر برای بروز جرایم و سوء استفاده مجرمان است.
هر چند گفته شده 85 درصد جرایم فضای مجازی کشف و شناسایی می شوند اما به اعتراف همه کارشناسان پلیس جرایم سایبری، عملیات این حوزه بسیار پیچیده، هزینه بر و طاقت فرساست و با پیشرفت‌های تکنولوژیکی و تسلط و اشرافیت مجرمان به این پیشرفت‌ها، کار پلیس نیز سال به سال سخت‌تر و شناسایی و کشف جرایم نیز محدودتر می‌شود. از این رو، خانواده‌ها بیشتر در معرض آسیب‌های این شبکه قرار می‌گیرند.
ضمن آنکه با توجه به استقرار سرورهای شبکه‌های پیام رسان و به ویژه تلگرام در کشورهای خارجی عملا امکان مدیریت و کنترل بر روی آنها وجود ندارد. از این رو هیچ کس و ارگانی، هیچ ضمانتی برای حفاظت از اطلاعات و امنیت شبکه در دسترس کاربران نمی‌تواند بدهد. موضوعی که پلیس سایبری کشور نیز به آن اشاره کرده و اعلام می‌کند که به دلیل استقرار این سرورها در کشورهای بیگانه و چه بسا دشمن، امکان کنترل و مدیریتی بر روی محتوای شبکه و امنیت اطلاعاتی آن در حال حاضر وجود ندارد.
پلیس توصیه می‌کند کاربران باید حضور خود در شبکه‌های مجازی و به ویژه تلگرام را مدیریت کرده و از امنیت اطلاعات شخصی خود به شدت محافظت کنند. شیفته و معتاد این مار خوش خط و خال نشده و بدون اطلاعات قبلی و کافی در برخی سایت‌ها، کانال‌ها و شبکه‌های منحرف و ناشناس حاضر نشوند تا هدف گروه‌های مجرم و تبهکار «باسواد» سایبری و مورد سوء استفاده‌های جنسی و به دنبال آن بروز مشکلات خانوادگی، اخاذی‌های سیاسی و کلاهبرداری‌‌های اقتصادی قرار نگیرند.
6132/518

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال