دلمن ها ؛ مرگ پیش از تولد

اردبیل - ایرنا - 'دلمن ها' ، سنگ افراشته های باستانی شهرستان نمین را هنوز خیلی ها نمی شناسند ، بسیاری از آنها از بین رفته و نزدیک است که اندک سنگ افراشته باقی مانده در گوشه و کنار روستاها نیز مسافر زمان شده و گمنام در سیاهچال تاریخ فرو رود.

'میزسنگ یا دُلمِن' ، گونه‌ای از سنگ ‌افراشت ‌های دوران باستان است که شامل تخته‌ سنگ مسطحی بود که بدون استفاده از ملات روی چند سنگ راست قرار داده می‌شد ، تخته سنگ مسطح به منزله سقف میزسنگ به کار می‌ رفته است.
دلمن ‌ها به عنوان گور برای دفن مردگان ساخته می‌شد و یکی از بناهای شاخص دوران نوسنگی به شمار می‌آید، این گورها را غالبا در شیب تپه‌ ها می‌ساختند یا با خاک روی آن را می ‌پوشاندند.
میزسنگ ‌ها بازمانده ‌های گورهای دالانی هستند که باران ، خاک روی آنها را شسته‌ است. این میزسنگ‌ ها دالانی دارد که تخته‌ سنگ‌ های بزرگ منتهی به محفظه ‌ای دایره ‌ای شکل و بیشتر اوقات دارای طاقی جلو آمده‌ است که در حکم دیوارهایش هستند و در آن هر یک از چند حلقه سنگی از پشت ردیف زیرین به درون کشیده می ‌شود تا آنکه حلقه ‌ها از بالا مسدود می ‌شوند.
میزسنگ‌ ها ، در ایران ، کره ، سوریه ، اردن و اسرائیل یافت می‌ شوند و به 2 گروه بزرگ و کوچک تقسیم می شوند که دسته بزرگ مسکن اولیه شبیه به غار است و دسته کوچک به عنوان مقبره استفاده می شده ‌است.
این نوع معماری در فصول گرم فضای خنکی را ایجاد می‌ کرد و برای بهبود هوا در فصول سرد، سنگ‌ چین دیگری به شعاع تقریبی هشت متر دور اتاقک اول چیده می‌ شد تا خاکریز روی سقف را از پراکنده شدن حفظ کند.
گورهای میزسنگی بیشتر از دوران پیش از تاریخ و دوره تاریخی شمال ایران در نواحی مشگین شهر ، نمین ، آستارا و تالش (لیگون) ناحیه دیلمان بر پا مانده است.
به گفته کارشناسان ، عدم توجه کافی به این میراث فرهنگی گرانقدر در اسل های گذشته باعث شده است که تقریبا در شهرستان نمین دلمن ها با هجوم غارتگران فرهنگی از بین برود و اکنون شاید به صورت اندک در گوشه کنار مناطق روستایی نشانه هایی از آن باقی مانده است .
عمده کانون نمونه هایی از دلمن ها منطقه شهر یئری مشگین شهر می باشد که هم اکنون دارای غنای فرهنگی بوده و دهها سنگ افراشته در این منطقه موجود می باشد اما حفظ و حراست از آن نیازمند توجه بیشتر مسئولان و دوستداران میراث فرهنگی می باشد.
سهم عمده کشف میزسنگ‌ ها در منطقه طالش و نمین بر عهده 'ژاک و هنری دومورگان' 2 برادر باستان شناس فرانسوی است که مطالعات این 2 برادر در سال‌ های 1888 تا 1890 در طالش، لنکران و نمین به کشف منطقه‌ای انبوه از میزسنگ‌ ها منتج شد.
ژاک دمورگان عقیده دارد: سنگ ‌افراشت ‌های نوع میزسنگ قفقاز ، کوبان ، نمین و مشگین شهر گروهی مستقل از میزسنگ ‌های اروپا را تشکیل می‌ دهند.
مهم ‌ترین مناطق واقع شدن دلمن‌ های این منطقه در منطقه آذربایجان را نواحی طالش ، ارتفاعات مرزی و اطراف نمین ، چای قوشان ، آستارا ، شهر یری مشگین شهر و در حاشیه شمالی رود ارس و نزدیک شهر لنکران کشور جمهوری آذربایجان است.
از مهم ترین خصوصیات دلمن ها خاک سپاری افراد به همراه وسایل زندگی شخصی است و از این رو دلمن ها جز گنجینه های اصیل کاوش های باستان شناسی بوده که توجه سودجویان را نیز به خود جلب کرده است.
یکی از پژوهشگران تاریخ نمینی در این زمینه گفت: دلمن ها برای جوامع اولیه که از راه شکار و جمع آوری غذا زیست می کردند محل مناسبی برای زندگی بوده و در ادامه به عنوان مقبره استفاده می شده است ، دفن وسایل زندگی شخصی به نوعی اعتقاد انسان های اولیه به زندگی پس از مرگ را نشان می دهد.
عسگری می افزاید: متاسفانه به دلیل تخریب و فرسایش ناشی از گذشت زمان و حفاری های پی در پی جز تخته سنگ ها اثر چندانی از دلمن ها باقی نمانده با این وجود همین آثار نیز اثبات می کند که تاریخ این منطقه به عهد برنز بازمی گردد.
این پژوهشگر اهل نمین با بیان اینکه دلمن های لنکران جمهوری آذربایجان مانند نمین با سنگ های کوچک و خود دلمن ها نیز در ابعاد کوچک و به صورت منفصل ساخته می شد، ادامه داد: نمونه دلمن های تجمیع شده در آستارا دیده شده که در ابعاد 18*12 متر به جای یک اتاقک چند اتاقک دارد.
وی در خصوص دلمن های منطقه طالش می گوید: در این منطقه دلمن ها توده های سنگ بی شکلی هستند که به صورت ایستا قرار گرفته و با دایره ای از سنگ های کوچک محاصره شده اند.
این پژوهشگر می افزاید: در کاوش ‌های باستان شناسی دلمن‌ های بزرگ گاهی تا 6 متر طول ، 2 متر عرض و 2 متر ارتفاع داشته و در داخل میزسنگ‌ های کوچک اسکلت‌ های انسان به همراه وسایل زندگی و ابزار جنگی کشف شده‌ است.
به نظر برخی از پژوهشگران ، دلمن مکانی بود که برای افراد بسیار متشخص یا احتمالا مقدس ساخته شده بود. احتمالا سرکرده یا رئیس قبیله ای وجود داشته که مشتاق بوده تا به حقیقت ازلی پی ببرد و به بی تابی یا بی حالی زمانه شان غلبه کند.
این افراد که هنوز خرد زمانه ای خود را از دست نداده بودند، در درون این آرامگاه به مدیتیشن ابدی کشیده می شدند، سنگ بزرگ آرامگاه کنار زده می شد ، شخص وارد تالار سنگی می شد سپس سنگ بزرگ را به جای خود باز می گرداندند و شخص در انزوای کامل قرار می گرفت، بدون آنکه در مورد بازگشت خود بیاندیشد.
دلمن ها متاثر از شرایط آب و هوایی ، سنگ های موجود در منطقه ، استحکام سنگ ها و وضعیت جغرافیایی منطقه، همچنین متاثر از فرهنگ ، اعتقادات و ارزش های ساکنان آن در سبک هایی مخصوص به خود ساخته شده اند.
در ارتباط با کارکرد این بناها نیز باید گفت که محققان از ظاهر این بناها درباره کاربرد شان به نتایج قطعی نرسیده اند؛ اما کاربردهای احتمالی که در مورد آنها حدس زده اند، عبارت اند از: کاربرد نجومی ، قربانگاهی برای پیشگاه خدایان، آرامگاه مردگان ، مکانی به عنوان سکونتگاه و محلی برای خورشید پرستی.
به هر حال دلمن ها میراث ارزشمندی هستند که در گوشه و کنار کشور پراکنده اند و نیاز به توجه مسئولان و مردم دارند.
گزارش: ساسان رحمتی
6016/7120

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال