به گزارش ايرنا ، بنا بر تحقيقات انجام شده از ?? سال پيش تا کنون نمودار تراز آب پارک ملي درياچه اروميه رو به پايين است و مطالعات مديريت زيست بوم حوضه آبريز درياچه اروميه که با همکاري بانک جهاني به اتمام رسيده، نشان مي‌دهد درياچه اروميه به عنوان دومين درياچه شور جهان رو به نابودي است. علت اصلي وضعيت اسفناک پارک ملي درياچه اروميه ، تغييرات آب و هوايي، کاهش نزولات آسماني، بالا رفتن دماي هوا، عدم استفاده صحيح و بهينه از آب حوزه هاي آبي اين درياچه، کنترل روان آبها و احداث سازه‌هاي آبي، حفر چاههاي آب و راندمان پايين آبياري در داخل حوزه آبريز درياچه اروميه عنوان مي شود.
معاون برنامه ريزي استاندار آذربايجان شرقي در نشستي براي بررسي وضعيت درياچه اروميه با قدرداني از رسانه هاي محلي براي آگاه سازي عمومي بر گسترش اين اقدامات در راستاي افزايش حساسيت ملي تاکيد کرد و گفت: هر گونه اقدامي نياز به همکاري مسوولين کشوري و نهادهاي متولي دارد .
وي محيط زيست را متولي اصلي رسيدگي به وضعيت اين درياچه دانست و افزود: جهاد کشاورزي و آب منطقه اي در اين زمينه مسووليت اجرايي دارند. مسجدي اظهارداشت: با توجه به اثرات کاهش آب درياچه بر اکوسيستم منطقه و همچنين توليد محصولات کشاورزي ، عملي کردن راهکارهاي مناسب براي جلوگيري از نابودي اين درياچه ضروري است .
رييس سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان شرقي با اشاره به اينکه پمپاژ آب رودخانه ارس براي هشت هزار هکتار اراضي دشت گلفرج آماده است اظهارداشت: با همکاري شرکت آب منطقه اي انتقال آب رودخانه ارس به اراضي کشاورزي حوزه درياچه اروميه ممکن مي باشد.
مسعود محمديان خاطرنشان کرد: بر اساس مطالعات صورت گرفته در مرکز تحقيقات جهاد کشاورزي استان روند شوري اراضي کشاورزري حوزه درياچه اروميه رو به افزايش است . وي طوفانهاي نمکي را هم معضلي براي کشاورزي منطقه دانست و گفت: اين طوفانها در مرحله اول در باغات اثر گذاشته و موجب خشک شدن درختان مي شود .
محمديان اضافه کرد: به رغم افزايش بارندگي سال جاري شاهد کاهش حجم درياچه هستيم که اين موضوع موجب شده غلظت نمک اراضي به مرز فوق اشباع برسد و در واقع در مورد کشاورزي منطقه زنگ خطر به صدا درآمده است .
مدير کل حفاظت محيط زيست آذربايجان شرقي هم در اين نشست با انتقاد از اينکه سند احياي درياچه اروميه دچار فراموشي شده است از برگزاري همايشي در تبريز به منظور بررسي راهکارهاي علمي و عملي تامين آب اين درياچه در آينده اي نزديک خبرداد .
بيوک رييسي با يادآوري اين موضوع که بيشترين دليل کاهش آب درياچه اروميه شرايط اقليمي است ، افزود: استفاده بدون برنامه از آب درياچه براي کشت محصولات کشاورزي و ساخت سازه ها موجب افت شديد آب درياچه شده است .
وي با اشاره به اينکه با پيگيري هاي صورت گرفته از طرف دفتر حمايت از تالابهاي ايران انتقال آب از درياچه خزر به درياچه اروميه منتفي است ، تامين آب درياچه از رودخانه ارس را از موارد قابل بررسي عنوان کرد .
رييسي با اعلام اين مطلب که به 150 هکتار از اراضي کشاورزي حوزه درياچه آسيب جدي وارد شده است بر مديريت منابع آب به منظور حفظ شرايط موجود تاکيد کرد .
مدير کل حفاظت محيط زيست آذربايجان شرقي خاطرنشان کرد: از آنجا که اين درياچه به عنوان پارک ملي تحت حمايت محيط زيست مي باشد ، وظيفه محيط زيست در خصوص اين درياچه نظارتي و هماهنگي بين ساير دستگاه ها براي اجرايي شدن برنامه هاي پيشنهادي است .
دبيرانجمن نجات درياچه اروميه هم در اين نشست با اشاره به اينکه درياچه اروميه يکي از نمادهاي طبيعي منطقه به شمار مي آيد ، از عدم پيگيري پيشنهادات همايش هاي قبلي انتقاد کرد .
مصطفي قنبري درياچه آرال را نمونه مشابه اين درياچه که با وضعيت مشابهي روبرو بوده و در حال حاضر از نابودي نجات يافته عنوان و بر ضرورت استفاده بهينه از آب درياچه در امر کشاورزي تاکيد کرد . وي سه پيشنهاد صرفه جويي در استفاده از آب درياچه با تدوين برنامه اي جامع ، استفاده از روش هاي نوين باروري ابرها و تامين آب درياچه از طريق کشورهاي منطقه و همجوار با انعقاد تفاهم نامه هاي لازم را براي مهار کاهش آب درياچه مطرح کرد .
قنبري تدوين استراتژي خاصي براي مقابله با خشک شدن درياچه اروميه در استان هاي آذربايجان شرقي و غربي به دليل اينکه بيشترين لطمه از نابودي درياچه اروميه متوجه اين دو استان خواهد بود را ضروري دانست و در عين حال بر حساس سازي افکار عمومي در سطح دنيا نسبت به وضعيت اين درياچه تاکيد کرد .
در اين نشست تشکيل کميته ويژه اي براي پي گيري وضعيت درياچه اروميه در شوراي برنامه ريزي استان پيشنهاد شد .
درياچه اروميه بزرگترين سطح آبي کشور بوده که مابين دو استان آذربايجان غربي و شرقي قرار دارد . ميانگين طول درياچه بطور تقريب 140 کيلومتر و پهناي آن بين 16 الي 63 کيلومتر متغير است . وسعت درياچه بر اساس عکس هاي ماهوارهاي در سال 1990 معادل پنج هزار 263 کيلومتر مربع بر آورد شده است ، اما مساحت متوسط درياچه را در حدود پنج هزار و 500 کيلومتر مربع تخمين زده اند. عمق متوسط اين درياچه 4/5 متر و حداکثر عمق 13 متر در شمال درياچه و حجم تقريبي آن 31 ميليارد متر مکعب بود .
درياچه اروميه که از دو محيط آبي و خشکي تشکيل شده داراي ارزش حفاظتي به جهت داشتن انواع گونه هاي حيات وحش و همچنين به جهت داشتن انواع گونه هاي پوشش گياهي در سطح جزاير ،ايجاد تعادل طبيعي در منطقه ، ارزش توريستي ، تفريحي و اجتماعي مي باشد.
اين درياچه داراي عناوين پارک ملي ، تالاب بين المللي و ذخيره گاه زيست سپهر است که ساحل آن براي لجن درماني مورد توجه مي باشد.
پارک ملي درياچه اروميه شامل 102 جزيره بزرگ و کوچک مي باشد که مهمترين آنها عبارتند از : جزيره کبودان ( قويون داغي ) با 3125 هکتار مساحت ، جزيره اشک با 1250 هکتار مساحت ، جزيره اسپير با 1250 هکتار مساحت ، جزيره آرزو با 800 هکتار مساحت ، جزاير نهگانه ( محل تخمگذاري پرندگان)
منابع تامين آب اين درياچه 21 رودخانه دائمي ، هفت رود خانه فصلي و 39 مسيل چشمه هاي داخل درياچه و بارشهاي مستقيم باران و برف مي باشد.
از نظر ويژگيهاي زيستي حوضه درياچه اروميه جزو تقسيم بندي هاي مرکز تنوع گياهان WWF و IUCN قرار دارد و در حوضه اکولوژيکي درياچه اروميه 546 گونه گياهي به ثبت رسيده است .
جوامع گياهي اصلي درياچه عبارتند از : گياهان شور پسند ( Halophytic ) ، گياهان شن پسند ( pseammaphytic )،گياهان خشکي زي ( Xerophytic ) و گياهان آب پسند ( Hydrophtic )
درياچه اروميه شامل انبوه فراواني از جلبک ها مي باشد که اساس زنجيره غذايي درياچه است.
در حوزه اکولوژيکي درياچه اروميه ،27 گونه پستاندار ، 212 گونه پرنده ، 41 گونه خزنده ، 7 گونه دوزيست و 26 گونه ماهي وجود دارد .
درياچه اروميه روزگاري زيستگاه زمستان گذراني گروههاي بزرگي از مرغان آبزي ( بويژه اردکها و مرغان دراز پا Waders ) بود و علاوه بر اين بزرگترين کلني هاي توليد مثلي فلامينگو در ايران و همچنين پليکان سفيد را پذيرا بود .
مهمترين بي مهره آبزي درياچه اروميه Artemia urmiana مي باشد که يک گونه ميگوي بومي آب شور از رده سخت پوستان بوده و تامين کننده غذاي بسياري از گونه هاي مهم پرندگان به خصوص فلامينگو مي باشد .
گونه هاي پرندگان ثبت شده در حوزه اکولوژيکي درياچه اروميه(سال 1379 IUCN) با کلان کوچک ، اردک بلوطي ، غاز پيشاني سفيد کوچک ، خروس کولي دشتي ، عروس غاز ، ميش مرغ ، اردک مرمري ، متاي پاسرخ ، اردک سرسفيد ، دليجه کوچک مي باشد.
اماحيات وحش اين منطقه در اثر شوري بيش از حد در حال از بين رفتن هست .
در حال حاضر نمک همه جا را فرا گرفته و غلظت نمک به ??? گرم در ليتر رسيده ،‌آب ? متر در مقايسه با ?? سال گذشته افت سطح داشته اما هنوز هم هيچ کس باور ندارد که اين بلايي که امروز بر سر درياچه اروميه آمده مي تواند دو استان آذربايجان غربي و شرقي را در ?? سال آينده با بحران مواجه سازد .
بستر درياچه در اثر اشباع شدن از نمک کاملا سفيد پوش شده و درياچه اروميه را به يک درياي مرده تبديل کرده است .
تداوم چند سال خشکسالي، احداث بيش از 20 سد مخرني و انحرافي در حوزه آبريز درياچه و احداث غير اصولي جاده شهيد کلانتري با تخليه ميليون‌ها تن خاک در قلب درياچه چنان فاجعه‌اي را در شمال غرب ايران رقم زده که اگر بيش از اين غفلت شود ديگر هيچ اثري از درياچه اروميه باقي نماند. به گفته مسوولين در حال حاضر بيش از يک‌چهارم وسعت درياچه به مساحت 120 هزار هکتار در نتيجه پسروي آب درياچه کاسته شده به طوري که برخي از قسمت‌هاي جنوبي‌ درياچه کاملا غير قابل دسترس و به نمک‌زار تبديل شده است. تدوام شرايط بحراني درياچه اروميه در حالي است که تشکيل جلسات ستاد بحران درياچه اروميه تا امروز نتايج عملي به دنبال نداشته و اين درياچه هر روز بيش از گذشته با بحران بي‌آبي مواجه مي‌شود به طوري‌که سطح آب درياچه در فروردين‌ماه سال جاري حدود 20 سانتي‌متر و در ارديبهشت‌ماه حدود 43 سانتي‌متر در مقايسه با مدت‌زمان مشابه سال قبل دچار افت سطح شده است.
در فاصله سال 1990 تا 1995 گروهي از متخصصان بلژيکي در لايه نيم‌متري سطح آب درياچه اقدام به برآورد جمعيت آرتميا کردند در آن زمان حدود 32 هزار تن سيست يا تخم آرتميا و حدود 10 برابر هم خود آرتميا برآورد شد .
در سال 1374 حدود 400 سيست يا تخم آرتميا در هر ليتر آب وجود داشت ولي برآورد کارشناسان در سال 82 نشان داد که اين ميزان به 29 سيست در هر ليتر کاهش يافته و از سال 1382 تا کنون نيز اين تعداد باز هم کمتر شده است. سال42 هم يک‌بار ديگر خشکسالي بسيار شديدي اتفاق افتاد اما درياچه دوباره به حال طبيعي بازگشت ولي اين بار ديگر نمي‌توان با صراحت گفت که آيا درياچه بار ديگر احيا خواهد شد يا خير، چون در حال حاضر دنيا شاهد تغيير اقليم و خشکسالي است و مديريت آب در منطقه نيز رويکرد زيست‌محيطي ندارد.
مهم‌ترين عوامل نابودي درياچه اروميه خشکسالي عنوان مي شود چون ميزان بارش برف و باران از سال 77 تا 85 با کاهش قابل توجهي مواجه بود. احداث سدها و استفاده نادرست از منابع آبي و حفر چاه‌هاي غيرمجاز هم يکي ديگر از عوامل خشک شدن درياچه اروميه است به طوري‌که امروز هزاران حلقه چاه غيرمجاز در اطراف درياچه وجود دارد که باعث افت سفره‌هاي آب زيرزميني شده است .
بنابراين حتي اگر باران به مقدار کافي هم ببارد اين آب نخست جذب زمين مي‌شود تا سفره‌هاي آب زيرزميني را پر کند و بعد در رودخانه‌ها روان مي‌شود . البته ميزان آب رودخانه‌ها هم به خاطر پمپاژ آب و احداث سد‌ها کم شده است.
به گفته کارشناسان اگر روند کاهش آب به همين شکل ادامه يابد هفت سال ديگر بخش جنوبي درياچه به دليل عمق کم کاملا خشک مي‌شود. درياچه اروميه يک ثروت طبيعي بسيار بزرگ است که اگر خشک شود کشاورزي منطقه هم رو به نابودي مي‌رود چون يک کوير نمک به وسعت بيش از چهار هزار کيلومتر مربع تشکيل مي‌شود. ابعاد اين کوير نمک باعث مي‌شود که آب و هواي منطقه هم تغيير کند و نمک به سمت مزارع حرکت مي‌کند. پس بايد يک آموزش همگاني صورت گيرد و فرهنگ مصرف درست آب بين مردم ترويج شود تا راندمان آبياري در مزارع هم افزايش يابد. از سوي ديگر ميزان تبخير آب از درياچه حدود 5/5 ميليارد متر مکعب در سال است در حالي که هم‌اکنون ورودي آن حدود 5/1 ميليارد متر مکعب است و اين درياچه را در سراشيبي سقوط قرار داده است.
به گفته کارشناسان در سال 1376 با يک برآورد علمي ارزش درياچه اروميه فقط از نظر ذخاير آرتميا معادل 10 ميليارد دلار تخمين رده شد . اگر اين بلا بر سر درياچه اروميه نيامده بود اين رقم امروز بسيار بيشتر بود چرا که هر کيلو سيست آرتميا حدود 65 دلار است. بنابراين درياچه اروميه يک ثروت خدادادي بسيار بزرگ است که با روند کند تصميم‌گيري توسط مسوولان در خصوص اجراي برنامه ‌هاي نجات‌بخشي ، هنوز در عمل کاري صورت نگرفته است.
1495/7232