به گزارش ايرنا، بر اساس گزارش سازمان هاي بين المللي يک سوم خشکي هاي جهان به مساحت پنج ميليارد هکتار در 110 کشور جهان در معرض پديده بيابانزائي است.
بيابان زائي به مفهوم تخريب سرزمين يا کاهش توان توليد بيولوژيک زمينها در مناطق خشک، نيمه خشک و خشک نيمه مرطوب، متاثر از دو دسته عوامل محيطي و انساني است.
از بين عوامل محيطي، عامل اقليمي با مولفه هايي مانند زمان و ميزان نامناسب بارندگي، تبخير بالا، فراواني و سرعت زياد باد و غيره و عامل زمين شناسي با مولفه هايي چون وجود سازنده هاي شور، قليائي، تبخيري و حساس به فرسايش و برخي بلاياي طبيعي از مهمترين عوامل محيطي بيابانزا محسوب مي شوند.
بهره برداري بيش از حد از سفره هاي آب زيرزميني و بيلان منفي آب دشت ها، آلودگي آب هاي زيرزميني از طريق پساب ها، شيوه هاي نامناسب آبياري، آيش بلندمدت زمين هاي حساس به فرسايش، بوته کني، تخريب و تبديل غيراصولي کاربري جنگل ها و مراتع و غيره از مهمترين عوامل انساني بيابانزا محسوب مي شوند.
در ايران حدود 100 ميليون هکتار از زمينها در معرض پديده بيابانزايي قرار دارد که از اين گستره، 75 ميليون هکتار در معرض فرسايش آبي، 20 ميليون هکتار در معرض فرسايش بادي و پنج ميليون هکتار در معرض ساير اشکال شيميايي و فيزيکي تخريب سرزمين است.
در مجموع ايران با 2/1 درصد خشکي هاي جهان، داراي 4/2 درصد پديده هاي بياباني فاقد پوشش گياهي و 3/08 درصد مناطق بياباني جهان است.
مديرکل دفتر بيابان سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري در گفت و گو با خبرنگار ايرنا در زاهدان گفت: با عنايت به اينکه در سالهاي ابتدايي پيروزي شکوهمند انقلاب اسلامي، عمده فعاليت هاي دولت موقت جهت تهيه و تدوين قانون اساسي بوده است، لذا امکان اجراي فعاليتهاي عمراني در قالب برنامه هاي توسعه وجود نداشته و برنامه ها، سالانه و برحسب اعتبارات تخصيص يافته انجام شده است.
"غلامعلي عبدي نژاد" افزود: اقدامهاي انجام گرفته در دوره 10 ساله پس از انقلاب و قبل از برنامه اول توسعه کشور، بر اساس روشهاي پيشين و تنها در مناطق بحراني و بنا به درخواست مردم بوده است.
وي ادامه داد: مجموع اقدامهاي بيابان زدايي در سه دوره برنامه اول، دوم و سوم توسعه در قالب نهال کاري در سطح يک ميليون و 86 هزار هکتار، بذرکاري و بذرپاشي در سطح دو ميليون و 551 هزار هکتار و مالچ پاشي در سطح 70 هزار هکتار انجام شده است.
او بيان کرد: با شروع برنامه چهارم توسعه، با تاکيد به تحول و نوآوري در زمينه اجرا و مديريت طرح هاي عمراني و اختصاص اعتبارات در سفرهاي هيات محترم دولت به بخش بيابان، افزون بر توسعه اقدامهاي اجرايي، گامهاي موثري در پيشبرد اهداف بخش بيابان به ويژه در بخش نرم افزاري و زير بنايي انجام شد.
مديرکل دفتر بيابان سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري اضافه کرد: اقدامهاي بيابان زدايي در سراسر کشور در دولت نهم 50 درصد رشد داشته است.
وي گفت: با شروع برنامه چهارم توسعه و تاکيد بر تحول و نوآوري در زمينه اجرا و مديريت طرحهاي عمراني و اختصاص اعتبارات در سفرهاي استاني هيات دولت به بخش بيابان اقدامهاي مطلوبي انجام گرفت.
او اظهار داشت: توسعه استفاده از انرژي خورشيدي در مناطق بياباني، توسعه بادشکن اطراف مزارع، تعيين و کاليبراسيون شاخصها و معيارهاي بيابان زائي بر اساس ويژگيهاي خاص اکولوژيکي، اجتماعي و اقتصادي مناطق مختلف کشور از جمله اين اقدامها است.
وي تشکيل کميته ملي بيابان زدايي، اجراي طرح مشترک بين‌المللي ترسيب کربن در جنوب خراسان با مشارکت نهادهاي بين‌المللي، انعقاد تفاهم نامه و تهيه طرح مطالعاتي اجراي طرحهاي بيابان زدايي، انجام طرح مشترک بين سازمان و پژوهشگاه صنعت نفت ايران در زمينه تاثير مالچ پاشي بر فون و فلور مناطق اجرايي را از ديگر اقدامهاي انجام شده دولت نهم در سطح کشور برشمرد.
او در زمينه طرحهاي شاخص اجرا شده دولت نهم در راستاي بيابان زدايي گفت: نهالکاري در سطح ‎ 78هزار هکتار، بذرکاري و بذرپاشي در سطح ‎ 65هزار هکتار، مالچ پاشي در سطح ‎10هزار هکتار و مديريت جنگلهاي دست کاشت بياباني در سطح ‎ 96هزار هکتار از جمله طرحهاي اجرا شده دولت نهم بوده است.
وي تهيه طرح اجرايي مديريت مناطق بياباني در سطح ‎ 475هزار هکتار، کنترل کانونهاي بحراني در ‎ 152هزار هکتار و تهيه طرح مديريت جنگلهاي دست کاشت بياباني در 96هزار هکتار را از ديگر طرحهاي اجرا شده در چهار سال گذشته در کشور برشمرد.
مديرکل دفتر بيابان سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري اعتبارات مصوب استاني براي اجراي اين طرحها را ‎ 416ميليارد ريال با تخصيص بيش از ‎80 درصد و اعتبارات مصوب ملي آنها را با تخصيص ‎ 70درصد اعلام کرد.
وي گفت: فعاليتهاي بيابان زدايي و تثبيت شنهاي روان در سطحي معادل ‎311 هزار هکتار از ابتداي سال ‎ 1384در سيستان و بلوچستان آغاز شده و اين فعاليتها از سال گذشته با اعتبار 33 ميليارد و ‎ 100ميليون ريال در سطح پنج هزار و ‎ 500 هکتار در حال اجرا است.
وي مهمترين موفقيت در اجراي اقدامهاي انجام شده در کنترل فرسايش بادي و مقابله با بيابان زائي در 30 سال گذشته، ارتقا جايگاه جمهوري اسلامي ايران به عنوان يکي از موفق ترين کشورهاي جهان در اين زمينه عنوان کرد.
او گفت: تجربه موفق در زمينه تهيه و اجراي طرحهاي "حبله رود، آهنگران" و ترسيب کربن با سازمان هاي بين المللي در استان هاي سمنان و خراسان جنوبي نيز از جمله دستاوردهاي بخش بيابان در اين مدت بوده است.
وي افزود: تجربه موفق در اجراي طرحهاي مشارکتي با مردم و ساير دستگاهها، استفاده از بخش خصوصي به عنوان ناظر بر اجراي طرحهاي بيابانزدايي، حذف استان هاي تهران، مرکزي و قزوين از فهرست استان هاي واجد کانون هاي بحراني فرسايش بادي کشور از ديگر دستاوردها است.
عبدي نژاد ادامه داد: از سوي ديگر نقاط ضعفي نيز در اين بخش ملموس است که جاي تامل دارد.
وي گفت: متناسب نبودن ساختار تشکيلات بخش بيابان در استانهاي بياباني با توجه به اهميت، گستردگي، حجم عمليات و اعتبارهاي آن، وجود دام و دامدار مازاد، وجود مشکلات اداري براي اجراي طرح هاي بيابان زدايي، فقدان تطابق اعتبارهاي استاني و ملي سالانه بخش بيابان از جمله اين نقاط ضعف است.
او ناکافي بودن پاسخگويي بخش تحقيقات بيابان به نيازهاي اجرايي با توجه به شرايط روز، فقدان همخواني اهداف و طرحهاي استاني با اهداف برنامه چهارم توسعه، وجود ايستگاه هاي فعال و غيرفعال و ماشين آلات فرسوده، پراکنده کاري طرحهاي اجرايي و تضييع اعتبار در خارج از طرحهاي مصوب، فقدان انگيزه مردم در مشارکت طرحهاي بيابان زدايي را از ديگر نقاط ضعف در اين بخش برشمرد.
به گزارش ايرنا، سيستان و بلوچستان به لحاظ جغرافيايي بر روي کمربند اقليم خشک و بياباني کره زمين قرار گرفته و اين مهم و عواملي چون تداوم خشکسالي، تخريب، فرسايش و غيره بر شدت بيابان زايي افزوده است.
حدود 33 درصد سطح استان را بيابان و شنزار تشکيل مي دهد که وسعتي معادل شش ميليون و 300 هزار هکتار را شامل مي شود.
رئيس اداره تثبيت شن و بيابانزدايي اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري سيستان و بلوچستان در گفت و گو با خبرنگار ايرنا گفت: 27 کانون بحراني فرسايش بادي در سطح بيش از يک ميليون هکتار از مساحت استان تاکنون شناسايي شده است.
"حسين سرگزي" افزود: از اين سطح بيش از 316 هکتار آن داراي شدت فرسايش بادي زياد و بيش از 634 هکتار آن داراي شدت فرسايش بادي متوسط است و عرصه فرسايشي کانون هاي بحراني با اجراي طرحهاي مالچ پاشي و توسعه پوشش گياهي تثبيت مي شود.
وي ادامه داد: فعاليت هاي بيابان زدايي از ابتداي سال 1348 در استان آغاز شده و سطحي معادل 311 هزار هکتار زير پوشش عمليات بيابان زدايي و تثبيت شن قرار گرفته است.
او اظهار داشت: تاکنون در راستاي فعاليتهاي بيابان زدايي در استان، عمليات خاکي در سطح بيش از دو ميليون مترمکعب در قالب مديريت هرزآبها و ساخت بندهاي خاکي، ساخت هلالي هاي آبگير در سطح 30 هزار هکتار از منطقه شيب دار بياباني، بيش از 10 هزار هکتار پمپاژ و پخش آب، فعاليتها و طرحهاي مطالعاتي انجام گرفته است.
وي نهال کاري در سطح 60 هزار هکتار، مالچ پاشي در سطح بيش از 30 هزار هکتار، بذرکاري و بذرپاشي در سطح بيش از 300 هزار هکتار را از ديگر فعاليتهاي بيابان زدايي از سال 1348 تاکنون در استان برشمرد.
سرگزي افزود: انجام عمليات بيابان زدايي در مناطق حساس و بحراني در سطح 835 هزار هکتار طي يک برنامه 10 ساله با اعتبار 400 ميليارد ريال از سال 1388 از جمله مصوبات سفر دوم هيات دولت به استان است که هنوز اعتبارهاي آن تامين نشده است.
وي وجود اکوتوريسم در بيابان ها و ماسه زارها، دشت هاي وسيع بياباني با چشم اندازهاي زيبا، پهنه هاي وسيع ماسه اي، منابع معدني بيابانها، گياهان دارويي و صنعتي، هرزآبها و روان آبها را از جمله قابليتهاي بياباني منطقه برشمرد که استفاده مناسب از آنها مي تواند در راستاي توسعه استان موثر واقع شود.
او خاطر نشان کرد: وجود بيابان و شنزار خطر نيست بلکه گسترش آن و تداوم خشکسالي خطرآفرين است که بايد راهکارهاي لازم در اين زمينه ارائه شود.
وي افزود: براي مقابله با بيابان زائي انجام يک سري موارد ضروري است تا کانون هاي بحراني و فرسايش بادي، مديريت و ماسه هاي روان تثبيت شود.
او بوته کني در صورت تامين سوخت مورد نياز، تغيير بهره برداري از منابع خاکي و آبي در راستاي ايجاد اشتغال، توسعه دامداري صنعتي، افزايش راندمان آبياري با بهره گيري از شيوه هاي نوين، ارتقا کيفي توليد محصول و بهره برداري از زمين و تغيير الگوي کشت را از جمله راهکارها براي مقابله با بيابان زائي در استان عنوان کرد.
سرگزي گفت: استفاده از روشهاي نوين توليد و کاهش بيابان زائي، مديريت بهينه مصرف آب، توسعه و ساماندهي پوشش انهار، استفاده از بادشکن در اطراف مزارع، رعايت زمان شخم و آيش زمينها، آسفالت راههاي روستايي، جلوگيري از تردد خودروهاي حامل سوخت قاچاق در بستر درياچه هامون از ديگر اين راهکارها است.
رئيس اداره تثبيت شن و بيابانزدايي اداره کل منابع طبيعي استان خاطر نشان کرد: انجام راهکارهاي مقابله با بيابان زايي در منطقه نيازمند همکاري دستگاههاي متولي با اين اداره کل و مشارکت مردم در اين زمينه است.
در همين راستا، مدير کل دفتر بيابان سازمان جنگل ها، مراتع و آبخيزداري ايران در سفر به زاهدان از اجراي طرح بين المللي انسجام و هماهنگي سازماني براي مديريت يکپارچه مناطق بياباني در سيستان و بلوچستان خبر داد.
"غلامعلي عبدي نژاد" گفت: اين طرح بين المللي با مشارکت برنامه عمران سازمان ملل متحد (UNDP) و سازمان جهاني تسهيلات محيط زيست ( GEF ) در اين استان به مرحله اجرا درخواهد آمد.
وي افزود: کار مطالعاتي اين طرح آغاز شده است و تا پايان سال جاري به اتمام خواهد رسيد.
عبدي نژاد بيان کرد: با اتمام مراحل مطالعاتي طرح انسجام و هماهنگي سازماني براي مديريت يکپارچه مناطق بياباني، عمليات اجرايي آن در آينده نزديک در اين استان آغاز مي شود.
وي هدف از اجراي اين طرح را توانمند سازي جوامع محلي در اجراي طرحهاي مقابله با بيابان زايي عنوان کرد.
او گفت: اجراي اين طرح در توسعه مشارکت اجتماعي، اهتمام به امر اشتغال، رشد اقتصادي و توسعه منابع انساني موثر خواهد بود.
مدير کل دفتر بيابان سازمان جنگل ها، مراتع و آبخيزداري ايران همچنين با بيان اينکه نيزارهاي درياچه هامون در سطح 20 هزار هکتار با مشارکت مردم احيا مي شود، گفت: با توجه به بارندگي هاي سال گذشته و جاري شدن آب در رودخانه هيرمند، با انجام مديريت سيلاب و پمپاژ آب، از اين فرصت در عمليات بيابان زدايي استفاده خواهد شد.
وي در بازديد از شهرستان هاي "هيرمند، زابل و زهک" اقدام هاي انجام گرفته در راستاي بيابان زدايي در منطقه سيستان را مطلوب ارزيابي کرد.
عبدي نژاد بيان کرد: فعاليت هاي بيابان زدايي و تثبيت شن هاي روان در سطحي معادل 311 هزار هکتار از ابتداي سال 1384 در سيستان و بلوچستان آغاز شده و اين فعاليت ها از سال گذشته با اعتبار 33 ميليارد و 100 ميليون ريال در سطح پنج هزار و 500 هکتار در حال اجراست.
وي پخش سيلاب در مناطق جنگل کاري شده، ايجاد باد شکن هاي زنده با مشارکت مردم در اطراف مزارع و گسترش نهال کاري را از برنامه هاي پيش بيني شده کشور در منطقه سيستان برشمرد.
به گزارش ايرنا، هر ساله، 17 ژوئن مصادف با 27 خرداد، روز جهاني بيابان زدايي ناميده شده است. ک/4
7315 / 653