راهبرد جدید نظامی آمریكا؛ چالش ها و برآیندها

'راهبرد' (Strategy) به عنوان موضوعی قدیمی در علوم و فنون نظامی، قرن هاست كه راه گشا و هدایت كننده جنگ ها بوده است. بعدها علاوه بر ماهیت و سرشت جنگ ها از اوایل قرن بیستم، درباره تغییر و تحولات اجتماعی و اقتصادی جهان نیز كاربرد وسیع تری یافت. اما سنت راهبرد نویسی برای سال های متمادی در حوزه های نظامی و امنیتی باقی ماند. براین اساس، دولت ها با توجه به مقدورات و محذورات ملی و ژئوپلتیك خود دست به طرح ریزی راهبردهای ملی زدند كه در این میان راهبرد نظامی از اولویت بیشتری در این برنامه ریزی ها برخوردار است. از این منظر، راهبرد نظامی را می توان هنر توزیع و به‌كارگیری توانایی‌های نظامی به منظور برآوردن كامل اهداف راهبرد دانست كه در دوران جدید با علوم نظامی و سیاست خارجی كشورها پیوند یافته است. بر این اساس، كشورها تلاش می كنند تا در چارچوب ظرفیت های ملی و تهدیدهای خارجی راهبردهای ملی خود را تدوین كنند. در این میان چارچوب راهبردهای كلان قدرت های بزرگ به دلیل تاثیر گذاری بر روندهای منطقه ای و بین المللی از اهمیت بالاتری برخوردار است.

'باراك اوباما'رییس جمهوری آمریكا، روز پنجشنبه پانزدهم دی ماه با حضور در وزارت دفاع راهبرد جدید نظامی این كشور را رونمایی كرد. در این زمینه، 'خبرگزاری رویترز' گزارش كرد كه بر پایه این راهبرد جدید، حضور قدرتمند در منطقه خاورمیانه و تاكید مجدد بر وزن ژئوپلتیك منطقه آسیا-اقیانوس آرام، بالا بردن تجهیزات جنگ سایبری و هواپیماهای بدون سرنشین، از اولویت بالایی برخوردار خواهد بود، ولی از اندازه نیروی زمینی و ارتش تفنگداران دریایی و نیز زرادخانه هسته‌ای آمریكا در اروپا و حضور نظامی این كشور در اروپا كاسته خواهد شد. همچنین، مهم‌ترین تغییری كه در راهبرد نظامی آمریكا در حال انجام است، تغییر در راهبرد جنگ همزمان در دو منطقه است. خط مشی این سند‌ بر این اساس استوار است كه ایالات متحده باید توانایی خود را برای پیروزی در یك جنگ حفظ كند و همزمان این ظرفیت را داشته باشد تا مانع رسیدن دشمن به اهداف خود در یك منازعه دوم شود. بنابراین به نظر می رسد كه این سند راهبردی از اهداف پیشین نظامی آمریكا كه برای دو جنگ همزمان، تعریف شده بود، فاصله زیادی گرفته است.

مهمترین نكات دیگر در استراتژی جدید به قرار زیر است:

ـ از این پس، آمریكا تلاش خواهد كرد هر چه كمتر در عملیاتی درگیر شود كه زمان و نیروی نظامی بسیاری نیاز دارد.

ـ «پانه ‌تا» وزیر دفاع آمریكا، اعلام كرده است كه ارتش آمریكا كوچكتر خواهد شد، ولی میزان این كاهش تا زمان قطعی شدن بودجه 2013 قطعی نیست. مقامات پنتاگون، میزان این كاهش در شمار پرسنل را 10 تا 15 درصد در دهه آینده اعلام كرده‌اند. هم‌اكنون نیروی زمینی آمریكا، 565 هزار نفر و تفنگداران دریایی آمریكا 201 هزار نفر هستند؛ بنابراین، این كاهش به معنای كمتر شدن 76 تا 114 هزار نفر از ارتش آمریكا خواهد بود.

در دیگر سو، ارایه این راهبرد از سوی دموكرات ها با مخالفت های زیادی نیز همراه بوده است. در این رابطه 'هوارد مك كوئن' رییس كمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان، این راهبرد را 'عقب‌نشینی از جهان در قالب راهبردی جدید عنوان كرد'. جمهوری‌خواهان آن را راهبردی از موضع چپ‌های آمریكایی می‌دانند. همچنین دولت اوباما، سیاست كوچك‌سازی نیروهای مسلح خود را در جهت سیاست كاهش كسری بودجه ای كه باید تا 2015 به تعادل برسد، آغاز كرده است. اوباما در ماه آگوست 2011 (خرداد1390) با كنگره به توافق رسید كه 489 میلیارد دلار در طول یك دهه آینده از هزینه‌های وزارت دفاع بكاهد. بنابر این، با وجود چنین مخالفت هایی در درون ساختار نظامی و سیاسی آمریكا و نوع چیدمان این راهبرد، سوالی كه پیش می آید بر این مبناست كه آینده راهبرد نظامی آمریكا در قالب تحولات جدید منطقه ای و بین المللی چه خواهد بود؟

** راهبرد جدید نظامی آمریكا و چالش ها

---------------------------------------

رییس جمهور آمریكا در حالی راهبرد نظامی جدید این كشور را پس از ماه‌ها كشمكش درباره كاهش بودجه نظامی به‌طور رسمی با حضور 'لئون پانه تا' وزیر دفاع این كشور، اعلام كرد كه در این راهبرد جدید بر ارتش كوچك و چابك و انعطاف‌پذیر تاكید شده است. اگرچه اوباما در مراسم رونمایی از این سند جدید تاكید كرد كه 'دهه جنگ به پایان رسیده و مردم آمریكا باید به آینده‌ای بدون جنگ نظر كنند.' اما سند راهبردی جدید چالش های جدیدی را اضافه كرده است. در این سند جدید علاوه بر ادامه حضور آمریكا در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس، بر حضور مجدد این كشور در منطقه آسیا و اقیانوس آرام و نگرانی‌ها از قدرت رو به رشد نظامی چین، تاكید شده است كه این راهبرد شامل حفظ پایگاه های نظامی بزرگ در ژاپن و كره جنوبی و استقرار تفنگداران دریایی، كشتی های جنگی و هواپیما در شمال استرالیا و همچنین استقرار كشتی های جنگی در سنگاپور و احتمالا فیلیپین است. چنین رویكردی به دلیل ماهیت حضور قدرتمند منطقه ای چین از ماهیتی چالشی برخوردار است و براین مبنا نیز دولت چین از همان زمان اعلام راهبرد جدید، نارضایتی خود را اعلام كرد. به گزارش ایرنا ' لیو وی مین' سخنگوی وزارت خارجه چین، در مصاحبه مطبوعاتی در پكن خاطر نشان كرد :آمریكا دچار توهم است و می كوشد تا با مبالغه در خصوص قدرت نظامی چین و اتهامات بی اساس راه را برای نفوذ خود در منطقه هموار كند. بنابراین، تمركز دوباره آمریكا بر این منطقه می تواند رقابت های منطقه ای را تشدید كرده و منازعات جدیدی را ایجاد و یا منازعات گذشته را بازتولید نماید.

از دیگر سو، اگرچه دولت اوباما، سیاست كوچك‌سازی نیروهای مسلح خود را در جهت سیاست كاهش كسری بودجه آغاز كرده است اما باید گفت كه این كاهش بودجه در وضعیت بحران اقتصادی آمریكا، برایندهای منفی نیز بر اقتصاد آمریكا به همراه دارد. كاهش بودجه پنتاگون در مسیر اجرایی راهبرد نظامی جدید، موجب كاهش توان صنایع نظامی در ایجاد شغل در جامعه شده و صندوق‌های بازنشستگی را در انجام وظایف خود جهت ارایه خدمات به بازنشستگان با مشكل روبه‌رو خواهد كرد. موضوعی كه دولت اوباما بشدت به آن نیاز دارد و درصدد است كه در سال انتخابات، از میزان بیكاری در جامعه بكاهد. به طوری كه موضوع كاهش بودجه نظامی صدای نیروهای بازنشسته ارتش و خانواده‌های آنها را درآورده است. آنها بر این باورند كه سختی‌های زیادی را متحمل شده‌اند و اكنون كه باید از مزایای بازنشستگی برخوردار شوند و كاهش بودجه نظامی می تواند بر آن تاثیر منفی داشته باشد.

همچنین در سند جدید بر هوشمندسازی بیشتر تسلیحات ارتش آمریكا تاكید شده است كه در این رابطه، سرمایه‌گذاری در حوزه امنیت سایبری، گسترش سیستم‌های عامل مبتنی بر دفاع موشكی هوشمند و مقابله با حملات سایبری كشورها و گروه‌های تروریستی تاكید شده است. از نظر نویسندگان راهبرد دفاعی، افزایش توان پیش‌بینی آینده می‌تواند به حفظ قدرت نظامی امریكا در جهان و كاهش بودجه نظامی آن در شرایط كنونی منجر شود. اما چالش اساسی در این است كه سرمایه گذاری در تسلیحات هوشمند نیاز به بودجه هنگفتی دارد كه این موضوع با سیاست كاهش هزینه های نظامی آمریكا در دهه جدید تعارض دارد.

**جمع بندی

-------------

با نگاهی اجمالی به راهبرد نظامی جدید آمریكا كه از سوی اوباما رییس جمهور این كشور ارایه گردید اگرچه بر كوچك و چابك و انعطاف‌پذیرتر شدن نیروهای مسلح آمریكا تاكید شده است اما پیش از این دولت امریكا به دنبال نیروهای دفاعی كارآمد و به ویژه متمركز در زمینه دفاع سایبری است. براین مبنا آمریكا دیگر رویكرد سنتی مبتنی بر قابلیت درگیری و پیروزی در دو جنگ را كنار گذشته و بر اساس صرفه جویی487میلیارد دلاری در بودجه‌های نظامی، نیروهای نظامی این كشور بایستی توانایی پیروزی در یك جنگ و پیش بردن یك جنگ دیگر را نیز داشته باشند. اما مساله مهم‌تر این است كه آینده نظامی ایالات متحده نه در هندوكش افغانستان كه در حوزه اقیانوس آرام قرار خواهد داشت. آمریكا 10 سال متمادی نیروهای خود را برای مبارزه با تروریسم در این منطقه متمركز كرد و طی این مدت به گونه‌ای بی‌سابقه به تجهیز نظامی خود پرداخت اما در سند راهبردی جدید بر منطقه آسیا و اقیانوسیه تمركز خواهد داشت.

همچنین در این زمینه، 'هیلاری كلینتون' وزیر امورخارجه آمریكا، در نوامبر2011(آبان 1390) در نشریه 'فارن پالیسی' در مقاله‌ای زیر این عنوان 'آمریكا سده خود در اقیانونس آرام را پیش رو دارد' نوشت كه اتفاقات و رویدادهای جهان از این پس در آسیا نهفته خواهد بود و این موضوع بدین معناست كه آمریكا همان رویه‌ای را كه در اروپا و بعد از جنگ جهانی دوم در پیش گرفت در این منطقه نیز در پیش می‌گیرد، یعنی تشكیل شبكه‌ای قابل اعتماد از نهادها و روابط در آسیا. از اینرو، به نظر می‌رسد، چین و آمریكا پیش از هر چیز، تمركز خود را روی نیروهای دریایی خود مستقر كرده‌اند و می‌توان گفت یك رقابت تسلیحاتی جدید در حوزه اقیانونس آرام در جریان است. اكنون كارشناسان مسائل اقتصادی و سیاسی نیز معتقدند كه رقابت اقتصادی و تلاش دو كشور برای دست یافتن به برتری سیاسی ممكن است كه به یك رقابت سیاسی تبدیل شود، این در حالی است كه اروپا در حاشیه این رقابت بر سر قدرت قرار گرفته است.

در نهایت آنچه، راهبرد نظامی آمریكا را برای دهه جدید، متفاوت از گذشته ساخته است می توان در شاخصه هایی نظیر، كاهش بودجه نظامی، هوشمندسازی تسلیحات نظامی، نقطه ای سازی اولویت ها، تمركز بر وزن راهبردی منطقه آسیا و ایجاد شبكه ای از ائتلاف های نظامی- دفاعی قدرتمند و تحول در رویكرد دو جنگ همزمان دانست.

تحقیق**2040**1358